Art of Reading
  • O kwantowym płaszczu zdarzeń

    Autor: Miłosława (Miłka) Malzahn

    Gatunek: beletrystyka oniryczna, SF

    Wydawca: Książnica Podlaska

    Data wydania: 2018

    Liczba stron: 46


    Chociaż fizyka nie zajmuje się raczej interpretacją snów, to jednak można z pewnością stwierdzić, że jako nauka staje się coraz bardziej oniryczna. Może racją mają poeci, a nie naukowcy i teorie naukowe powinny tworzyć metafory, a nie zbiory liczbowe? Weźmy taką rzeczywistość, którą postrzegamy w powiązaniu z czasem – oto coś było wpływając na to, co jest obecnie, a teraźniejsze stadium jest czymś przejściowym w stosunku do przyszłości, która jeszcze się nie wydarzyła. Czy aby na pewno? Dlaczego ograniczać się do liniowego pojęcia czasu, skoro być może przeszłość, przyszłość i teraźniejszość dzieją się jednocześnie? A jeśli nie tu, na tym padole łez, to może w jakimś innym, bliźniaczym wszechświecie wektory od przyczyn do skutków przebiegają odwrotnie? Czas jest największym urojeniem ludzkości, powiedział ktoś dawno temu, zanim jeszcze fizyka kwantowa zagościła w umysłach naukowców. Może ten cały akapit jest stekiem bzdur dowodzącym, że jego autor nie ma pojęcia, o czym pisze. Na swoje usprawiedliwienie przypomnę wypowiedź Richarda Feynmana, który powiedział kiedyś: „Mogę bezpiecznie stwierdzić, że nikt nie rozumie teorii kwantowej”.

    Krótka powieść Miłki Malzahn jest taką kwantową baśnią, odkrywaniem tego, co kryje się pod podszewką rzeczywistości. Autorka jest z wykształcenia filozofką, a nie fizyczką, lecz obie te, zdawałoby się różne dziedziny wiedzy, zbliżyły się do siebie. Weźmy odwieczne filozoficzne pytanie o postrzeganie bytów – po wielu stuleciach sporów okazało się (a odkryli to fizycy), że obserwator zawsze zmienia otaczającą go rzeczywistość samym faktem obserwacji. A wibracje kwantowe, albo kwantowe zupy? Chcesz pokochać samego siebie, albo odnaleźć partnera? Ponoć tajemnica kryje się wyłącznie w energetycznej częstotliwości.

    W powieści zatytułowanej W płaszczu świata autorka podaje w wątpliwość nasze przekonanie o tym, co bierzemy za rzeczywistość, a potem poddaje pod rozwagę własną filozofię istnienia. Jej zdaniem, świat trzeba wywracać na drugą stronę – idealnym do tego narzędziem są słowa, bo w nich ukrywa się magia. A z drugiej strony, każdy nosi własne miasto pod powiekami, a wywracając je otrzymujemy kolejny, zupełnie odmienny krajobraz. Każdy z nas jest wszechświatem na uginających się nogach.

    W pewien szczególny sposób książka mówi o Białymstoku – wielokulturowym tyglu, z którego jednak wykarczowano jedną z kultur. Żydowskie korzenie miasta kryją się gdzieś po drugiej stronie płaszcza, wpływają na fałdy i strukturę jego tkaniny, nie pozwalają na proste (najczęściej zbyt proste)  interpretacje. Być może moja interpretacja tej niesamowitej książki także do nich należy, ale mimo to zachęcam do lektury, choćby po to, by podnieść poziom własnych kwantowych wibracji.

  • Polskie upiory tak bardzo polskie

    Autor: Piotr Borowiec

    Gatunek: horror

    Wydawca: Gmork

    Data wydania: 2018

    Liczba stron: 322


    Tytuł drugiego zbioru opowiadań Piotra Borowca jest w zasadzie bytem samowyjaśniającym się, czyli w praktyce rezygnującym z wyjaśnienia kontekstualnego. Tyle że na pewnym poziomie nie istnieją wcale takie przedziwne przypadki. Bo czymże właściwie jest rzeczony upiór i na czym zasadza się rozróżnienie między tą istotą a duchem, widmem lub zjawą? Odnoszę wrażenie, że różnica jest tylko semantyczna – upiory to dusze pokutujące, które muszą wyrównać swe rachunki ze światem żywych, co wiąże się zwykle z wyrządzeniem krzywdy (często fizycznej). Duchy czy zjawy wydają się być mniej materialne – a przez to dysponują znacznie skromniejszym arsenałem, ograniczającym się właściwie do samego straszenia. Tak zdefiniowane tytułowe upiory wydają się odpowiadać intencji autora.

    A czemu polskie? Och, jesteśmy w końcu narodem z nieskończonym rachunkiem nieodpłaconych krzywd. Polacy są krzywdzeni średnio 300 razy na dobę – i nieważne, że najczęściej tylko we własnym mniemaniu. Przy takiej sumie krzywd polskie upiory muszą być po prostu potężne. I chyba rzeczywiście są. Wystarczy spojrzeć, jakże bogaty jest u nas repertuar tzw. upiorów przeszłości. Antysemityzm, zdrady narodowe i te inne, pomniejsze, przegrane wojny i pogrzebane sojusze, białe plamy, które dziś każdy zapełnia swoimi ulubionymi kolorami. Do tego alkoholizm, przymierzane cudze „gęby” i jakaś uczuciowa nieokrzepłość. Większość z nich znajdziemy między wierszami opowiadań Piotra Borowca.

    Pisarz zdecydowanie podąża swoją ścieżką wytyczoną przez Wszystkie białe damy, a drugi zbiór jest chyba jeszcze dojrzalszy. Tu nie znajdziemy żadnych elementów dopasowanych na siłę – warstwa fabularna idealnie dopowiada wszystko to, co toczy się pod powierzchnią. W każdym z opowiadań powtarza się wprawdzie schemat zemsty zza grobu, ale za każdym razem rozgrywany jest nieco inaczej. Przy okazji obrywa się nieuczciwym politykom, prawnikom, przedsiębiorcom pogrzebowym i zwykłym biznesmenom. Taka jest właśnie Polska, na którą często patrzymy, ale rzadko umiemy ją dostrzec tak wyraźnie, jak Piotr Borowiec.

    A teraz, na koniec, zastanów się drogi czytelniku – ile osób skrzywdziłeś w sposób świadomy lub nie, w całym swoim życiu. Może niektóre z twoich ofiar umarły? A teraz wyjrzyj za okno – i nieważne, że jest ciemno, bo na pewno coś dostrzeżesz. Widzisz? A może upierasz się, że mrok pozostaje nieprzenikniony, a ty żyłeś w zgodzie z etyką, z religią, z zasadami przyzwoitości? Spójrz jeszcze przez chwilę…

  • Varsovie, ma belle dame souffrante…

    Tytuły: Hotel Varsovie I, II (Klątwa lutnisty, Bunt chimery)

    Autor: Sylwia Zientek

    Gatunek: historyczna, beletrystyka

    Wydawca: WAB

    Data wydania: 2017, 2018

    Liczba stron: 656+656


    „Gdy patrzę w twe oczy, zmęczone jak moje/ To kocham to miasto, zmęczone jak ja (…)” – śpiewa Muniek Staszczyk, portretując gród Syreny. Mamy tendencję do anachronicznego spojrzenia na stolicę Polski – widzimy ją właściwie wyłącznie przez dwa pryzmaty – współczesności i 1944 roku, kiedy po powstaniu Warszawa jak Kartagina została obrócona w ruinę. Nie patrzymy z perspektywy historycznej, a gdy już zdecydujemy się na taki nieco szerszy obraz, ze zdumieniem odkryjemy, że nazistowska hekatomba była tylko jedną z wielu plag, jakie spadały na stołeczne miasto w minionych stuleciach. Warszawa wiele razy musiała odradzać się jak feniks – bo przecież potop szwedzki, bo liczne zarazy i pożary, bo niepomyślne powstania…

    A jednak miasto nieumarłe, miasto-kot o dziewięciu życiach, zawsze wzrastało bardzo wysoko – przy czym nie chodzi mi wcale o liczbę pięter biurowców. To miasto właśnie jest głównym bohaterem cyklu Sylwii Zientek Hotel Varsovie, który na razie ma dwa tomy, ale prawdopodobnie wydany zostanie jeszcze trzeci, domykający trylogię.

    Ludzkimi bohaterami natomiast są dwie rodziny warszawskich hotelarzy, które w kolejnych pokoleniach rywalizują ze sobą o tytułowy, nieistniejący już hotel na ulicy Długiej, przy warszawskiej Starówce. Śledzimy losy Szpakowskich i Żmijewskich od początków XVII wieku, aż po tętniącą aktualnościami współczesność (afera reprywatyzacyjna się kłania). W każdym z tomów przeskakujemy pomiędzy trzema różnymi płaszczyznami czasowymi i muszę przyznać, że był to bardzo dobry pomysł. W ten sposób nie ma ciągłości, która groziłaby popadnięciem w nudną sagę rodzinną, otrzymujemy tylko pewne wycinki z dziejów rodzinnych, co sprawia, że każde spotkanie z bohaterami jest czymś nowym. Bo Warszawa oglądana na tych pociętych slajdach także się zmienia – uczestniczy w tej swojej przerażającej, historycznej sinusoidzie.

    W tych sztambuchach rodzinnych nie brakuje starych przepisów na nietypowe dania, obrazów, sztuk teatralnych i oczywiście wielkich namiętności. Można trochę pomstować nad prawdopodobieństwem niektórych zbiegów okoliczności – bo w kolejnych generacjach Szpakowscy wpadają na Żmijewskich, a Żmijewscy na Szpakowskich, y połączyła ich nienawiść lub miłość. Gdy akurat brakuje rówieśnika lub rówieśnicy z jednego ze zwaśnionych rodów zdarza się, że dochodzi do stosunków kazirodczych. Takie jest jednak prawo miłości. „Marionetki!… Wszystko marionetki!… Zdaje im się, że robią, co chcą, a robią tylko, co im każe sprężyna, taka ślepa jak one… ” – pisał już Bolesław Prus Lalce, powieści pojawiającej się zresztą na kartach Hotelu Varsovie. Znajdziemy tu również zresztą wiele znanych historycznych postaci – Zygmunta II Wazę, księcia Józefa Poniatowskiego, Napoleona (pokazanego zresztą w wybitnie niekorzystnym świetle), Fryderyka Chopina, Helenę Modrzejewską… Długo by zresztą wymieniać.

    Wielki podziw wzbudza warsztat pisarski Sylwii Zientek i niewiarygodnie obszerne badania, jakie musiała wykonać, by ten cykl napisać. Tu nie ma papierowych postaci, papierowych dylematów i papierowych dekoracji – wszystko aż poraża wiarygodnością. Ciekawe, co znajdzie się w ostatnim tomie, jaką klamrą zamknie się ta historia. Obyśmy nie musieli czekać zbyt długo.